Politik-gezi Notları 1/Latin Amerika’nın başkentinde…Buenos Aires

Onunla tanışmam tam da beklediğim gibi gerçekleşmişti: bizim “Sabiha Gökçen”den hallice Ezeiza Enternacional’den taksiyle ilerlediğim otoyolda inanılması güç bir kazayla açılışı yaptık. Bir otomobil, orta kaldırım arasındaki iki metrelik bariyerin üzerine kadar çıkıp beton ışıklandırma direğine çarpmış ve bir “O” harfine dönüşüvermişti. Enkazı ağzı açık izleyen taksi şoförü, trafik polisini fark edince emniyet kemerini takma telaşına düşmüş ve polis burnunun dibindeki bu davranışı “hadi hadi geç” manasında bir hareketle boşa çıkarmıştı. Bense iki şeyden mahrumdum; pezo ve İspanyolca! Şoför, önce verdiğim yüz doları on dolarla değiştirip beni yanıltmaya kalkmış, sonra bu hareketin tutmayacağını fark edip anlaştığımız ücretin üstünde bir rakam almaya çalışmıştı. Ben de ona sakince Avrupalı olmadığımı Türkiye’den geldiğimi bu nedenle uzatmadan paranın üstünü vermesini söylemiştim. Bu uyarının Güney Amerika’nın her yerinde işe yaradığını söyleyebilirim.

(Buenos Aires'in en turistik semtlerinden biri olan Boca Mahallesi kentin kurulduğu ilk yerleşimlerden. Porteños(liman adamı) kültürnün doğduğu yer)

Bir gezgin geceyi nerede geçireceğinden ve yola çıktığında nereye gittiğinden emin olmalıdır. Yatacak yeri ayarladıktan sonra, elimde şehrin merkezini gösteren bir harita, geziyordum. Şehrin en merkezi noktalarından biri olan Corrientes üzerinde etrafa bakınırken külüstür bir mobiletin üzerindeki iki kişi hemen önümdeki kadının çantasını kaptı. Mobiletin hareket edecek hali yoktu ama zaten sıkışık olan trafikte bir yere gitmeleri de mümkün değildi. O sırada bir adam çantasıyla mobiletin sürücüsüne vurdu. Kapkaççılardan her ikisi de devrildi ve kadın bu karmaşadan yararlanıp çantasını geri aldı. Ancak bir Chaplin filminde görülebilecek bu sahne hırsızların mobiletle uzaklaşırken kırmızı ışıkta duran otomobile arkadan çarpıp yeniden düşmeleriyle şenliğe dönüştü. Şaşırtıcı olan ise tüm bunlara rağmen hırsızların kaçmayı başarmasıydı.

(Tango'nun Başkenti dansı gibi tutkulu görünür ama gerçekte herşey ölçülü ve sakin ilerler)

Derler ki; Latin Amerika’da bir hırsız önce sizi vurur, sonra paranızı istermiş. Haklılık payı var. Bizde birisi hırsız olduysa, büyük bir suç işleyip hapse girmemek için böyle bir tercih yapar. Oysa burada büyük suç, küçük suç ayrımı yok gibi bir şey. Birkaç ay kadar önce başbakanın kızı bir arkadaşının evine ziyarete gittiği sırada dışarıda bekleyen korumalar şüpheli biçimde arabalarının etrafında dolaşan iki kişiye müdahale etmeye kalkmışlardı. Buenos Aires’in en lüks semtinde yaşanan bu olayda aslında araba hırsızlığı için orada bulunan şüpheliler çatışmaya girerek korumalardan birini öldürdüler. Ondan kısa bir süre sonra kuzey eyaletlerinin birinde kiliseyi soyan (!) hırsızlar “bunlar değersiz şeyler, neden alıyorsunuz” diyen rahibin göğsüne bir el ateş edip kaçmışlardı. Olay cemaatin gözü önünde gerçekleşmiş, papaz efendi ise göğsündeki İncil’e saplanan kurşunun vücuduna tesir etmemesi sebebiyle ve elbette tanrının takdiriyle (!) yara almadan kurtulmuştu.

(Recoleta Mezarlığının yanında mütevazi ve güzel bir kilise bulunur. Mezarlıktaki barok ağırlıktan burada arınmak mümkündür)

Tabi bu anlattıklarım kimseyi ürkütmesin. Güney Amerika ile ilgili düzensizliğin hüküm sürdüğüne ilişkin imajın da fazlasıyla düzene alışmış batılı arkadaşlar tarafından pompalandığını belirteyim. Sanıldığı gibi burada soyguncular cirit atmıyor. Örneğin hâlâ eski usul kapı kilitleri kullanılıyor. Bizdeki gibi “yirmi” kilitli çelik kapıları yok, ya da kimse komşusunu, bilezikleri için öldürmüyor. Fakat yolda giderken hiç tanımadığınız kişiler tarafından kaçırılma veya bindiğiniz taksideki şoförün aniden dönüp size silah çekmesi gibi tuhaflıklar var. Sorun güvenlikse, evet güvenlik sistemleri zayıf. Yine de hepimiz biliriz ki bir ülkenin asıl güvenlik sistemi sosyal eşitlikle sağlanabilir. Eşitliğin yetersiz kaldığı durumlarda toplumun taşıdığı değerler ve alışkanlıklar etkilidir. Bizdeki olağanüstü güvenlik sisteminin, milyarlarca doları tutan bireysel ve kamusal harcamalara rağmen gerçekten “güvenli” olduğunu söyleyebilir miyiz?

(Floralis Genérica )

Kentin ruhu sokaktadır

Arjantin dümdüz bir ülke. Üç bin kilometreden fazla hiç sapmadan gidebilirsiniz. Buenos Aires de bu mantıkla planlanmış. Bir sokağa girip şehrin sonuna kadar devam edilebiliyor. Bir sokak diğerini dikine kestiğinden yerleşimler dik açılı adalar oluşturuyor. Bizde bir binaya girdiğinizde yukarı çıkarsınız. Burada ise doğruca devam ediyorsunuz. Çünkü genelde caddeden girdiğinizde tek bir ev zannettiğiniz yerleşim, pes peşe kurulan birden fazla yapı oluyor. Evlerin caddeye bakan cepheleri özel olarak yapılıyor. Dışardan bakıldığında küçük birer saray görünümündeki Buenos Aires evleri içine girildiğinde pek kullanışlı olmayan yapılar. Fakat gene de yüksek tavanları, kapıları ve illaki taş tuğla ile örülü duvarlarıyla geleneksel bir Buenos Aires evi insanda hoş duygular uyandırıyor.

Merkezdeki “9 Temmuz Caddesi”nin dünyadaki en geniş cadde olduğu yönünde bir rivayet var. “Micro Centro”nun odağında ise herhalde tüm Arjantin’in en çirkin yapısı duruyor. Çimentodan yapılma bir dikilitaş.

Buenos Aires’in bende en çok hayranlık uyandıran yanı, heykelleri. Genellikle yüzyılın başına ait ve kentin her ana caddesinin kesişme noktasına dikilmiş olan devasa heykeller, bu ülkeyi kuran adamların bir hayali varmış, dedirtiyor. Yalnızca bu eserleri takip ederek tüm şehri gezmek mümkün.

Heykellerin konusu çoğunlukla Libertador’lar, devlet adamları ve sanatçılar. Tabi özgürlük, vatan ve mücadele eserlerin “alt-metni”. Üniversite yıllarını bu kentte geçiren Che’nin bahsettiğim atmosferden etkilendiği kanaatindeyim. Kökü Makendonyalı olan San Martin gibi bir “Libertador”un ülkesinde doğmuş olmasının Che’nin karakterinde derin izler bıraktığını düşünüyorum. Fakat bununla birlikte bu ruhtan zerrece almamış olan sevgili Arjantinlileri anlamakta zorlanıyorum.

Sokak ve caddelerin alabildiğine uzaması, on bin gibi hane numaralarını ortaya çıkarıyor. Bu nedenle şehirde yaşayan herkesin bir rehber kitapçığa ihtiyacı var. Bir yeri tarif ederken sokağın hangi caddeyi kestiği ve numarası birlikte ifade ediliyor.

Ulaşım konusunda Buenos Aires Güney Amerika’daki en düzenli kent. Kenti dikine kesen altı ayrı metro hattı ve 24 saat işleyen otobüsleri var. Ayrıca şehrin banliyölerine giden trenleriyle ulaşım sorunu hemen hemen yok. Ancak, otobüs sistemine alışmakta zorlanılabilir. Öncelikle burada bilet ya da jeton gibi bir şey yok. Özel işletme olan bu otobüslere bindiğinizde ankesöre benzeyen bir kutuya metal para atıyorsunuz. Yani bozuk paranız yoksa otobüse binemezsiniz. Bozuk paranın neredeyse karaborsası oluşmuş. Söylenene göre ulaştırma şirketi topladığı bozuk paraları marketlere değerinin üzerinde satıyormuş. Bu yüzden deniyor ki dünyada bir pesonun iki pesodan değerli olduğu tek yer Buenos Aires’tir.

Otobüslerle ilgili ikinci sorun duraklar. Her otobüs her durakta durmuyor. Her biri farklı sokakları kullanarak ilerleyen bu “collectivo”ların duraklarını bulmak mesele. Diyelim ki otobüsün geçtiği sokağı buldunuz ve orada da bir durak var; bu o aracın orada duracağı anlamına gelmiyor. Belki ayni sokakta biraz ilerdeki durak ona ait olabilir. Ne yazık ki ana cadde dışındaki durak tabelalarında bu bilgeye erişmek zor. Zira çoğunun sadece direği kalmış.

Buenos Aires’e gelmeyenler için Tango ve futbol en mühim iki olay gibi görünür. Oysa bu kentin sokaklarında en sık rastlayacağınız iki şey köpek (bizdekiyle aynı manada) “kaka”sı ve genelev çağırıcılarıdır.

Buenos Aires’te hemen her evin birden fazla köpeği vardır. Bu kadar talep olunca “paseo de perro” (köpek gezdiriciliği) önemli bir iş kolu haline gelmiş. Sokaklarda sabahtan akşama kadar beş-on köpekle dolaşan “gezdiriciler” var. Doğal olarak da adım başı kaka oluyor. Ne kadar dikkat ederseniz edin mutlaka birine basarsınız.

Krizden etkilenmeyen diğer iş kesimi ise genelev çağırıcıları. Bunlar özellikle merkezi yerlerde ellerinde taşıdıkları küçük tanıtım kâğıtlarını maharetle dağıtırlar. Kâğıtlarda bu evlerde çalışan kadınların resmi ve adresleri vardır. Aralarında ciddi bir rekabet olan bu evler kış sezonunda karşılıklı olarak fiyatları düşürür, yaz döneminde ise turistlere uygun tarifeye geçerler. Bu genelev çağırıcıları ek iş olarak da striptiz kulüplerinin tanıtımını yaparlar aynı yöntemle.

(Arjantin Parlamento binası önemli eserlerdendir)

Trajedileriyle yaşayan şehir

Bir gün şehri tanımak üzere yürüyordum ki her köşe başında önümü kesen trafik ışıklarından usanmış şekilde beklerken gayri ihtiyari yere baktım. Ayaklarımın altında topu topu kırk elli santimlik bir alanda okumakta zorlanacağınız türden bir yazı olduğunu fark ettim. Bir kaldırım parkesi sökülmüş, yerine üzerinde yazılar bulunan bir taş konmuştu. Eğildim, üzerindeki kiri ayağımla süpürüp okudum. Yazıda şöyle diyordu: “Halk militanı Guillermo Pablo Jolly Aralık 1978’de buradan kaçırılarak tutuklandı ve kaybedildi”... Evet, cuntanın işlediği suçları gayet iyi bilmeme rağmen onun bir kurbanıyla hem de insanların onu son kez gördüğü yerde tanışmak beni sarsmıştı. Olduğum yerde kalakaldım ve yazıyı tekrar dikkatle okudum. Bulunduğum yere bakışım değişti. Diktatörlüğün kaybettiği otuz bin insanı düşündüm. Olimpo Garajı’nda, Orletti’de, Campo de Mayo’da işkenceyle öldürülen ya da kaybedilen binlerce genci düşündüm. Tüm insanlığı tehdit eden bu karadelik kapanmış mıydı?

Biz yenilgilerini ve yaşadığı faciaları unutarak ilerleyen bir toplumuz. Hep zaferlerimizi anmak istiyoruz. Daha on sene önce kırk beş saniyede kırk bin insanı yitirdiğimiz depremi bile hatırlamak istemiyoruz. Oysa Buenos Aires’te yaşanılan her faciaya ait bir anıt eser görmek mümkün. Bunlardan biri de bizim Sirkeci-Mahmutpaşa civarına benzeyen “Estacion Once”de. 30 Aralık 2004 sabahı istasyon binasına bitişik bir gece kulübünde başlayan yangında 194 kişi ölmüş, 700’den fazla insan yaralanmıştı. Cromagnon isimli bu mekân diğer tüm “boliche”ler (müzik eşliğinde dans edilen yer) gibi güvenlik önlemlerinden yoksundu. Bugün bina aynı şekilde korunurken yanındaki alan kurbanların geride bıraktıkları ayakkabılardan oluşan rahatsız edici bir tür müze haline getirilmiş.

(Planeta gözlem evi Palermo parkında)

Esnafın yüzü gülmüyor ağabey!

Çinlilerde zirvesine ulaşan pratikliğin genel olarak batıya gittikçe zayıflayan bir özellik olduğunu biliyoruz. Batılı merkezlerde sistemin oturduğu ayakların esnek olmayışı ve tamamen sistemin pragmatik hedeflerine dönük eğitim sistemi bu anlamda ölü toplumlar yarattı. Fakat Arjantin’de günlük hayatın içinde fark edebileceğiniz “beceri” eksikliğinin tek nedeni yaşam şekli. Adı her ne kadar arzuyla harmanlanmış figürlerin dansı Tangoyla beraber anılsa da Arjantinlilerin bizim bildiğimiz manada bir tutkuları yok. Hiçbir konuda acele ve hiçbir şeyle ilgili ısrar etmiyorlar. Öfkesiz, beklentisiz ve hırstan uzak bir hayat sürüyorlar.

Bunun en ilginç örneklerini ticari ilişkilerde görebilirsiniz. Gayet nazik insanlar olmalarına rağmen iş hayatında ve özellikle hizmet sektöründe şaşırtıcı biçimde kabadırlar. Gittiğiniz kafe ya da lokantada garson lütfen yanınıza gelir ve ne istediğinizi sorar. Menü isterseniz masaya fırlatır ve gider. Sonra belki gelip siparişinizi alabilir. İstediği şey için kırk beş dakika bekleyenler vardır burada ve asla güler yüzlü bir işletme sahibine rastlayamazsınız. Zaten tüm bu işletmelerin açık olduğu zaman dilimi 4-5 saati geçmez.

(Retiro Tren istasyonu karşısındaki İngiliz saat kulesinin San Martin Parkından görünümü.Fotoğrafın köşesindeki yer Malvinas Şehitleri Anıtı)

Diyelim ki bir mal alacaksınız; tezgâha yaklaşır ve birinin neye ihtiyacınız olduğunu sormasını beklersiniz. Tezgâhtar hiçbir işi olmamasına rağmen sizi bekletir. Alman kökenli bir öğrenciden dinlemiştim; postanede sıra olmamasına rağmen kendisini bekleten gişe memuruna nedenini sorduğunda “hijo de puta” (annesine olan saygısını ifade etmiş!) cevabını almış ve gişe suratına kapanmış. Burada bir malı almak için siz çaba harcamalısınız. Size bir alternatif önermezler. Almak mı istiyorsun? İyi öyleyse al ve git! Yaklaşım özet olarak budur. Türkiye’den gelen birinin buradaki ticari hayatın nasıl sürdüğünü anlaması olanaksızdır.

İstanbul’da yaşamış biri için Buenos Aires büyük bir yer değildir. Zamanınız varsa hemen her yere yürüyerek gitmek mümkündür. Tabi bu ölçü Kapital Federal denilen başkent için geçerlidir. Buenos Aires eyaleti neredeyse Türkiye ölçeğindedir. Kapital Federalin hemen dışında yirmi dakika mesafede Mataderos denilen bir mahalle var. Buenos Aires’teki en özgün yer diyebilirim. Yalnızca Pazar günleri burada “feria” denilen bir açık pazar ve yerel sanatçıların çıkıp şarkı söylediği bir alan var. Ayrıca biniciler iri İspanyol atlarıyla ilginç gösteriler yapıyorlar. Merkeze yakın olmasına rağmen ulaşım problemi nedeniyle gelmenin zor olduğu bu yer için neden bazı özendirici tedbirler alınmadığını sorduğum arkadaş söyle bir cevap vermişti: “Eğer öyle bir şey yaparlarsa buraya daha fazla insan gelir. Bu da çevre semtlerdeki hırsız ve yankesicilerin akınına neden olur”. Ayni arkadaşın merkezdeki parkların birinde eşiyle giderken boğazına dayanan bir bıçakla herkesin gözü önünde soyulduğunu öğrendiğimde verdiği yanıtı biraz olsun anlamıştım. Burada para kazanmak tehlikeli bir şeydi! Belki de bu yüzden insanlar kafalarının içinde “nasıl daha fazla para kazanırım” diye dönüp duran tilkiler beslemiyordu.

(Tigre Deltası kentin soluk aldığı yerlerden biri)

Anladığım kadarıyla kapitalizm her ülkede aynı biçimde işlemiyor. Toplumun karakterinin de belirleyiciliği büyük.

Sosyal hayat

Arjantinlilerin bizimkine benzer sıcak bir yanı var. Seni tanısalar da tanımasalar da sarılıp öpüyorlar. Mate, şarap gibi şeyleri (ve tabi marihuana) hep beraber yani aynı kaptan içiyorlar (Mate bir tür cay. Demlemiyorlar da üzerine sıcak su dökerek bakır kamışlarla içiyorlar. Buruk bir tadı var ve kesinlikle insanda uyku bırakmıyor).

Hafta sonları ya da sık rastlanan resmi tatillerde bir arkadaşın evinde buluşuluyor. Bizim parti dediğimiz şeyi “organize una fiesta” olarak adlandırıyorlar. Buenos Aires’de haftanın her gecesi müzik yapılan yerler açıktır. Çok zengin bir müzik yelpazesi olan şehirde Cuma ve Cumartesi geceleri ya bir boliche’ye ya da arkadaşlarının evine eğlenceye gitmek kural gibi bir şey. Dışarıda eğlenmek ucuz. Bu tur mekânlar genelde oturulan yerler değil. Çoğu kişi hiçbir masraf yapmadan sabaha dek dans ediyor.  

(Deltada bungalovlar hafta sonu sayfiyeciler için önemli bir nokta)

Ev toplantılarında eğer ev sahibi parilla (mangal tarzında et yapılması) yaptıysa o gecenin masrafları için herkes payına düşeni veriyor. Bunun dışında herkes şarap ya da bira getiriyor.

Uyuşturucu çok yaygın olarak kullanılıyor. Esrar kadar güçlü olmayan keyif verici bir ot sayılan “marihuana”nın taşınması ve kamu dışındaki alanlarda içilmesi yasal. Fakat iş bununla kalsa iyi; LSD ve kokain gibi güçlü uyarıcılara herkes bakkaldan alır gibi kolayca ulaşabiliyor.

Sorunsuz görünen kadın-erkek ilişkilerinde çatışmasız bir halleri var. İlişkilerindeki bu statik durumun yatak odalarında da geçerli olduğu söyleniyor. Kıskançlık pek rastlanan bir şey değil. Kadınlar, erkeklerin tembelliğinden ve sorumsuzluğundan çok şikâyetçi. Komşum bu durumun erkeklerin askere gitmemelerinden kaynaklandığını söylüyordu. Arjantin’de yirmi yıldır askerlik zorunlu bir vatandaşlık ödevi değil.

Dünyanın bu noktasında kafamızdaki kalıplar pek işlemiyor. Maçoluk, askerlik gibi olgulardan uzak bir toplumun dinamizm ve tutkudan da yoksun kaldığını görmek şaşırtıcı. Çiftler sokaklarda uzun uzun sarılıp öpüşseler de ilişkiler beklentisiz.

Geri kalmış bir ekonomiye rağmen doğum oranı düşük olan Arjantin’de Katolik kilisesinin aileyi koruyan tek kurum olması da ayrı konu. Devlet çocukların eğitimini kiliseye bırakmış. Okullarla kiliseler birlikte faaliyet yürütüyor. Kürtaj yasal değil. Opus Deigibi tarikatların güçlü örgütlenmeleri var   

Türk olmanın dayanılmaz ağırlığı

Arjantin’de “siste kaybolmuş Türk gibi” deyimi yaygın. Etrafına şaşkın şaşkın bakarak bir şeyler arayanlara deniyor. Bu ülkedeki Lübnan, Suriye kökenlilere “El Turco” diyorlar. Deyimin kökeni de oralara dayanıyor. Malum oradaki çöllerde fırtınaya tutulanların yollarını bulması zordur. Başka bir deyim de Fransızlara ait ama burada da biliniyor: “Me la tengo loca como cabeza de Turco”. Fransızlar savaş olan her yerde bir Türkün kellesinin gövdesinden ayrılmış biçimde oradan oraya tekmelendiği düşüncesinden yola çıkarak bu deyimi türetmişler. Başı koşturmaktan dönenler için kullanıyor.

Kurs hocamla dertleşirken “siz Türkler yanılmaktan neden bu kadar nefret ediyorsunuz” diye bir soru sormuştu. Söylediği şeyin çerçevesini genişletmek mümkün ama sohbet sınırları içinde değerlendirirsem; evet bu onlara göre sorumluluk duygumuz ve ötekinin hakkımızda ne düşündüğüyle ilgili. Arjantinliler başkalarının onlar hakkında ne düşündüğüyle pek ilgilenmezler. Kendilerini sorumlu hissettikleri konular azdır ve bunların çoğunun da sınırları esnektir.

Buenos Aires’te Paraguay, Uruguay ve tabi Arjantinli öğrencilerin birlikte yaşadığı bir eve davetliydim. İlerleyen saatlerde herkes ikili üçlü gruplara bölünmüştü. Şarap ve marihuana eşliğinde sakin sakin sohbet eden arkadaşlarımı biraz olsun hareketlendirmeye çalışıyordum ki -biz Türkiye’de bir araya geldiğimizde hep beraber hareket etmeye alışmışızdır- birden aklıma geleni söyleyiverdim: “Che Türk’tür!” Herkesin dikkati bana yönelmiş fakat ne diyeceklerini şaşırmışlardı. Hafiften kafayı bulmuş lider konumdaki Arjantinli kendini toparlayıp ciddi şekilde itiraz etti: “El Che es Argentino!”. Tabi konuyu “Güneş-Dil Teorisi”ne kadar götürüp durumu daha karmaşık bir hale sokabilirdim. Fakat bunu yapmadım. Tarihi biraz daha öne alarak Che’nin İspanyol kökenli ailesinin Endülüslü olduğunu ve Emeviler döneminde Türklerin yaygın olarak (!)  yaşadığı bir bölgeden geldiklerini iddia ettim. Bu tür derin tarih tartışmalarına alışık olmayan Güney Amerikalı dostlarım konuyu kavramakta zorlandılar ama ısrarlarından da vazgeçmediler. Tartışma uzadı ve ben sonunda Che’nin Türk olduğunu kanıtlayacağımı söylediğimde evdekiler benim bir sihirbaz numarasıyla Che’yi aniden bir Türk’e dönüştüreceğim anı görmek için pür dikkat kesildiler. Numaram basitti: Che’nin Arjantinli olduğunu savunan arkadaşı göstererek “siz karar verin” dedim “hangimiz Che’ye benziyoruz?” Gerçekten de çok az Arjantinlinin fiziki görünümü Che’ye bir Türk’ten daha fazla benzer. Küçük bir Latin topluluğu tarafından onaylanan bu durum Che’yi Türk yapmıştı bir geceliğine de olsa!

Şaka bir yana yurtdışında Türk olmanın zorluğu burada da geçerli. Hakkımızdaki en yaygın bilgi Ermenilerle aramızda büyük bir tarihsel husumet olduğu ve bizim onları toptan yok etmeye çalıştığımız yönünde. Biz kavramlarla uğraşırken bütün dünya “soykırım” yasalarını çoktan çıkardı bile. 1948 sözleşmesinden farklı olarak yalnızca dinsel, etnik, ulusal toplulukların değil, politik çevrelerin üyelerini ortadan kaldırmayı da soykırım sayan 1946 tarihli Birleşmiş Milletler genel kurul kararını referans alan Arjantin hükümeti cunta dönemindeki kayıplarını da “jenosid” olarak değerlendiriyor. 2007’de de bir “ermeni soykırımı” yasası çıkarmış durumdalar. Bizim dışımızda kavramsal bir tartışma yürüten yok. Ya da o tarihte Balkanlardan, Kafkaslardan, Girit’ten göçmek zorunda kalan ve hayatlarını kaybeden Türk ve Müslümanlar konusunda da bir fikirleri yok. Uzun uzadıya tarih tartışmasına girip Anadolu’da yaşayan halkların nasıl acılar yaşayıp da bugüne geldiklerini de merak etmiyorlar. Ayrıca hissediş biçimleri de farklı. Bu topraklarda halklar arasında bir kaynaşma yerine sömürgeciliğin tarihsel sürecine uygun bir asimilasyon yaşanmış. Biz Rum, Ermeni ya da Yahudiler olmasa bile onların toplumumuza kattığı değerlerle yaşadığımızdan, aslında onlar hiç eksik olmadılar yanı başımızdan. Oysa batıda genel olarak aynı topraklarda yaşayan topluluklar sanki diğerleri hiç yokmuşçasına varlıklarını sürdürebiliyor.

Bir de yemek tartışması var:  Örneğin Uruguay’da lahmacun çok meşhur. Nasıl yerleştiği konusunda bir fikrim yok ama barlarda içkinin yanında servis ediliyor. Buenos Aires’te Ermeni ve Arap lokantalarında daha çok çeşit bulunuyor. Tümünün menülerinde bildiğimiz isimleriyle baklava, börek, patlıcan vs yer alıyor. Sorun şu ki bunların “Türkiyeli” olduğunu bile iddia edemiyorsunuz. Bir Ermeni, Arap veya Kürt’ün Anadolu mutfağını sahiplenmesinde ve onu kendi ismiyle anmak istemesinde bir gariplik yok. Fakat batılı biri tarafından bu sıfatlandırma yapıldığında hakikaten rahatsız edici bir durum doğuyor. Bir Endonezyalı, Rus ya da Çinliye ait bir değeri kimse tartışmaz. Fakat bir Türk kendi topraklarına ait bir değeri kendisi adına savunmaya kalktığında ona “dur” deniyor. Bu yok sayışı, kendi topraklarına ait değerleri bile sahiplenmekten alıkoyulan bir yokluk duygusunu başka hiçbir ulusun üyesinin yaşadığını zannetmiyorum.

Güney Amerika çöllerinde yaptığım uzun yolculuklarda bu konuyu çok düşündüm. Otobüsün camından Atacama çölünün taslaşmış coğrafyasına bakarken aklıma Sergio Leone’nin “Bir Zamanlar Batıda”sı gelmişti. Orada Charles Bronson bir grup haydut tarafından babasıyla esir alınmış durumdadır. Haydutlar onu babasının idam sehpası olarak kullanmaktadırlar. Bronson’un ağzına bir mızıka vermişler, ellerini kollarını bağlamışlar ve babasını boynunda bağlı bir iple omzuna çıkarmışlardır. Gülerek manzarayı izleyen haydutlar oğlun babasını ne kadar taşıyacağını merakla beklerler. Şarkı bittiğinde Bronson dizlerinin üzerine çökmüştür. Bugün bir Türkün tarihiyle olan ilişkisi aşağı yukarı böyledir. Geçmişimiz, boynuna geçirilen yağlı bir ilmekle omzumuza yüklenmiştir ve çevremizi sarmış olan büyük haydutlar dizlerimizin üzerine çökeceğimiz anı beklemektedir.

Eklemekte fayda var: Arjantin’de “El Turco” sıfatlı tanınmış iki kişi var. Biri ülkeyi soyup soğana çeviren eski devlet başkanı Carlos Menem (İlginçtir doksanların başında Hürriyet’te El Turco’nun becerilerini öven haberler sık sık çıkardı. Daha sonra anlaşıldı ki o zamanki Arjantin’in Hürriyet temsilcisi de ticari faaliyetleri için Menem’den gerekli desteği almıştır. Bir de Türk’ün Türk’e faydası yok derler!). Diğeri Marco Bechis’in Olimpo Garajı’nda ismi geçen “El Turca Julian” lakaplı işkenceci ve katil polis memuru Julio Simon’dur. İlki yolsuzluk ve mafya ilişkileri nedeniyle yargılanmış, diğeri 2003’de tutuklanmış ve 25 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır.